Categorieën
Nieuws

“Rookt u?” Huisartsen moeten dat veel vaker vragen

Slechts 1 op de 10 huisartsen geeft aan alle patiënten die roken het advies om te stoppen. “Veel te weinig”, zegt Esther Croes, arts-epidemioloog bij het Trimbos-instituut. “Het gaat al mis bij de vraag die eraan voorafgaat: rookt u?”

Uit een verkenning naar de stoppen-met-rokenzorg in de huisartsenpraktijk blijkt dat slechts 1 op de 5 huisartsen deze belangrijke vraag aan iedere patiënt stelt. “De huisarts speelt een sleutelrol in de stoppen-met-rokenzorg. Hier valt nog veel te winnen.”

Stop met roken: dat advies moet de huisarts jaarlijks geven

De NHG-Behandelrichtlijn voor huisartsen adviseert om alle rokers in de praktijk een stopadvies te geven. Toch geeft slechts 10% van de huisartsen die de vragenlijst hebben ingevuld, aan dit bij vrijwel alle rokende patiënten te doen. Een groot deel van de huisartsen geeft wel aan meestal een stopadvies te geven wanneer een patiënt gemotiveerd is om te stoppen of wanneer het roken ter sprake komt, maar dit gebeurt dus nog lang niet altijd. De NHG-Behandelrichtlijn adviseert om ook bij rokers die ongemotiveerd zijn een stopadvies te geven en het stopadvies bij voorkeur jaarlijks te geven. In elk geval bij elk contact waarbij aan roken gerelateerde klachten voorkomen. Croes:  “Het is belangrijk om geen enkele roker in de kou te laten staan: sommige rokers hebben wat meer zetjes nodig. Zij moeten jaarlijks een stopadvies krijgen. ”

Ondersteuning bij stoppen met roken

Voor een effectieve ondersteuning aan mensen die willen stoppen met roken, is het belangrijk dat huisartsen begeleiding aanbieden. Dat hoeven ze niet zelf te doen. Huisartsen kunnen hiervoor ook doorverwijzen. Volgens de NHG-Behandelrichtlijn heeft gedragsmatige begeleiding de voorkeur, zoals individuele gesprekken of groepsbegeleiding. Medicijnen kunnen daarop een aanvulling zijn. Ruim 1 op de 5 huisartsen biedt echter niet altijd  gedragsmatige begeleiding aan als medicijnen worden voorgeschreven. Croes: “Dat is een gemiste kans, want juist tijdens de gedragsmatige begeleiding leert een roker waar de valkuilen liggen.”

Regionale stoppen-met-rokenzorg moet verbeterd worden

Om passende stoppen-met-rokenzorg te kunnen bieden, heeft een huisarts een overzicht nodig van het aanbod in de regio. De meerderheid van zorgverleners in de huisartsenpraktijk zegt goed op de hoogte te zijn van het regionale stoppen-met-rokenzorg aanbod. 21% van zorgverleners in de huisartsenpraktijkgeeft echter aan niet op de hoogte te zijn van het actuele aanbod. De samenwerking in de regio kan nog flink verbeterd worden: de meeste praktijken (57%) geven aan dat er geen regionale samenwerkingsafspraken over stoppen met roken zijn, slechts 16% geeft aan dat er wel afspraken zijn en 18% geeft aan het niet te weten.

Verkenning naar de stoppen-met-rokenzorg bij huisartsen

Voor het onderzoek is een vragenlijst verstuurd naar 500 huisartsenpraktijken binnen een representatieve steekproef van 36 Nederlandse gemeenten (10% van het totaal aantal Nederlandse gemeenten). In totaal hebben 137 respondenten uit 111 huisartsenpraktijken van 34 gemeenten de vragenlijst ingevuld. De aanbevelingen uit de verkenning worden verspreid onder zorgverleners.

Bekijk de belangrijkste resultaten in het rapport en in de infographic.

Categorieën
Nieuws

Doorzetten accijnsverhoging is cruciaal op weg naar een Rookvrije Generatie

Nog steeds raken elke week honderden kinderen verslaafd aan roken. Er is dus geen tijd te verliezen: nú is het moment om een volgende stap te zetten richting een Rookvrije Generatie. Uit talloze onderzoeken en ervaringen uit het buitenland blijkt dat substantiële verhoging van de prijs van tabak de meest effectieve maatregel is om roken terug te dringen. Jongeren zijn zelfs extra gevoelig voor prijsverhoging, zo blijkt uit onderzoek. Bovendien vindt driekwart van de Nederlanders het voorkomen dat jongeren beginnen met roken een goede reden om de accijns te verhogen.[1] Uit de evaluatie van het RIVM in opdracht van het ministerie van VWS blijkt dat na de accijnsverhoging van 2020 11 procent van de ondervraagde rokers is gestopt met roken. Dat is meer dan de circa 3 procent rokers die gemiddeld per jaar stoppen. Dit laat opnieuw zien dat accijnsverhoging wérkt. Daarom roept Gezondheidsfondsen voor Rookvrij de politiek op om de reeds voorgenomen accijnsverhoging van sigaretten op te nemen in het belastingplan 2022 en ook de accijnzen op andere tabaksproducten te laten meestijgen. Zo krijgen onze kinderen de kans om rookvrij op te groeien.

Prijsverhoging: de meest effectieve maatregel richting een Rookvrije Generatie

Met de Rookvrije Generatie willen wij – de Hartstichting, KWF en Longfonds – rookvrij opgroeien vanzelfsprekend maken. Dit betekent vrij van blootstelling aan tabaksrook en de verleiding om te gaan roken. Structurele, substantiële verhogingen van de prijs van tabaksproducten (door hogere accijnzen) worden wereldwijd gezien als de meest effectieve maatregel om roken terug te dringen.[2] Jongeren en jongvolwassenen zijn zelfs extra gevoelig voor prijsverhoging, zo blijkt uit internationaal onderzoek.[3] Ook uit recent Nederlands onderzoek zijn hiervoor aanwijzingen beschikbaar.[4] De maatregel is daarom een onmisbaar component in het brede pakket van activiteiten en maatregelen dat nodig is om tot een Rookvrije Generatie te komen.

Prijsverhogingen naar €10,- per pakje sigaretten in 2023 zijn essentieel

In navolging van het Nationaal Preventieakkoord is de accijns op een pakje sigaretten in 2020 zodanig verhoogd dat de prijs met €1,- is gestegen, naar ongeveer €8,- per pakje. Dat is een mooie eerste stap, maar om de benodigde impact te genereren op weg naar een Rookvrije Generatie zijn verdere accijnsverhogingen hard nodig.

In het Preventieakkoord staat dat de prijs van een pakje sigaretten via accijnsverhoging verder verhoogd kan worden tot €10,- in 2023, maar pas na evaluatie van de accijnsverhoging van 2020. De resultaten van deze evaluatie door het RIVM zijn positief: 11 procent van de ondervraagde rokers is na de accijnsverhoging van 2020 gestopt met roken. Dat is beduidend meer dan de circa 3 procent rokers die gemiddeld per jaar stoppen. Daarnaast is 25 procent van de ondervraagde rokers minder gaan roken. De accijnsverhoging heeft er niet toe geleid dat veel meer mensen hun rookwaar over de grens gingen kopen, al speelt daarbij ook mee dat de grens met België gesloten was tijdens de eerste lockdown. Het RIVM denkt dat het niet erg waarschijnlijk is dat een groot deel van de Nederlandse rokers bij verdere prijsstijgingen vaker naar het buitenland reist om daar zijn rookwaren te kopen.[5]

Er is dus alle reden om nú de volgende stap te zetten naar een Rookvrije Generatie, te beginnen met het vastleggen van een accijnsverhoging van ongeveer €1,- per pakje sigaretten in het belastingplan 2022.

Na 2023 minimaal 10 procent accijnsverhoging per jaar

Ook na 2023 zijn accijnsverhogingen nodig van minimaal 10 procent per jaar. Het IBO Gezonde leefstijl concludeerde in 2016 dat “grote accijnsverhogingen effectiever zijn in het tegengaan van rookgedrag dan een stapeling van opeenvolgende kleine verhogingen”.[6] Daarbij wordt verwezen naar verhogingen van 10 tot 20 procent. Ook de Wereldbank adviseert om niet terughoudend te zijn met grote accijnsverhogingen op tabaksproducten (“go big, go fast”).[7] Met verdere accijnsverhogingen van minimaal 10 procent per jaar sluiten we ook aan bij internationale best practices van koplopers als Australië en Nieuw-Zeeland.[8]

Prijzen van andere tabaksproducten stijgen mee

Bij accijnsverhogingen op sigaretten mogen andere tabaksproducten, zoals shag en cigarillo’s, niet worden vergeten. Wanneer de prijs van sigaretten meer stijgt dan de prijs van een ander tabaksproduct, stappen rokers mogelijk over naar het goedkopere product.[9] Dit ondermijnt het positieve effect van accijnsverhogingen. De richtsnoeren bij het internationale WHO-Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging bevelen daarom aan om alle tabaksproducten op een vergelijkbare manier te belasten.[10]


[1] Dit blijkt uit onderzoek onderzoek uitgevoerd door Kantar in opdracht van Gezondheidsfondsen voor Rookvrij, onder 1.067 Nederlanders van 18 jaar en ouder in de periode van 8 t/m 15 februari 2021.

[2] Trimbos instituut (2020). Effecten van accijns en prijs op het gebruik van tabaksproducten. Utrecht: Trimbos-instituut. Beschikbaar via: https://www.trimbos.nl/aanbod/webwinkel/product/af1357-effecten-van-accijns-en-prijs-op-het-gebruik-tabaksproducten.

[3] Zie eindnoot 2.

[4] Visscher, K., Everaars, B., Suijkerbuijk, A., De Wit, A. (2021). Prijsgevoeligheid van rokende jongeren. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Beschikbaar via: https://www.rivm.nl/documenten/prijsgevoeligheid-van-rokende-jongeren.

[5] Visscher, K., Lambooij, M., Suijkerbuijk, A., Van Gils, P., De Wit, A. (2021). Prijsgevoeligheid van rokers. Gedragseffecten van accijnsverhoging: stoppen, minderen, goedkoper product roken of kopen over de grens? Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Beschikbaar via: https://www.rivm.nl/publicaties/prijsgevoeligheid-van-rokers-gedragseffecten-van-accijnsverhoging-stoppen-minderen.

[6] Werkgroep “IBO Gezonde leefstijl” (2016). Eindrapportage van de werkgroep “IBO Gezonde leefstijl”. Beschikbaar via: https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2016/04/01/ibo-gezonde-leefstijl/ibo-gezonde-leefstijl.pdf.

[7] Marquez, P.V. & Moreno-Dodson, B. (2017). Tobacco Tax Reform at the Crossroads of Health and Development: A Multisectoral Perspective. Washington: World Bank. Beschikbaar via: https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/28494/119792-REVISED-v2-FINAL-WBG-TobaccoTaxReform-FullReport-web.pdf.

[8] Tussen 2013 en 2020 is de tabaksaccijns in Australië jaarlijks verhoogd met 12,5 procent, bovenop correcties voor de inflatie (tot 2014) en voor loonstijgingen (na 2014). In Nieuw-Zeeland zijn de tabaksaccijnzen sinds 2010 elk jaar verhoogd met minimaal 10 procent plus correctie voor inflatie. Een pakje sigaretten kostte daar in 2020 omgerekend ruim €19,-. In Europa is het Verenigd Koninkrijk koploper, met een prijs van omgerekend bijna €14,- per pakje sigaretten in 2020. In Frankrijk is de prijs van een pakje sigaretten tussen 2017 en 2020 verhoogd naar €10,- en zijn in 2021 verdere prijsverhogingen aangekondigd.

[9] US National Cancer Institute & World Health Organization (2016). The Economics of Tobacco and Tobacco Control. National Cancer Institute Tobacco Control Monograph 21. NIC Publication No. 16-CA-8029A. Geneva: World Health Organization. Beschikbaar via: https://cancercontrol.cancer.gov/brp/tcrb/monographs/21/docs/m21_complete.pdf.

[10] Guidelines for implementation of Article 6 of the WHO FCTC. Beschikbaar via: https://www.who.int/fctc/guidelines/adopted/Guidelines_article_6.pdf.

Categorieën
Nieuws

Al 5 jaar succesvol stoppen met roken met ‘Ikstopnu.nl’

De meeste rokers willen graag stoppen met roken, maar weten vaak niet waar ze moeten beginnen. Op hun sigarettenpakje staat inmiddels een antwoord: bel de Stoplijn of bezoek Ikstopnu.nl. Vandaag (20 mei 2021) is het 5 jaar geleden dat Ikstopnu is opgericht. Programmahoofd Tabaksontmoediging van het Trimbos-instituut Marc Willemsen: “De kracht van Ikstopnu is om te blijven luisteren en signaleren waar behoefte aan is bij rokers, zodat zij alle informatie krijgen die zij nodig hebben om een succesvolle stoppoging te doen.”

In iedere roker zit een stopper

Voor wetenschappelijk onderbouwde informatie over stoppen met roken kun je terecht op de website van Ikstopnu. Willemsen: “Maar je kunt ook via mail, chat of telefoon contact opnemen met de Stoplijn. Dagelijks bellen tientallen rokers.” Milly Neuman, medewerker aan de Stoplijn: “Bij de Stoplijn is iemand méér dan een roker. We luisteren naar het verhaal en kijken samen met de beller welke manier van stoppen het meeste aanspreekt. De Stoplijn biedt een luisterend oor, geeft de persoon steun, versterkt de motivatie en geeft hoop dat het gaat lukken om een rookvrij leven te krijgen.”  

“Die dame zei tegen mij: ‘Roken is nooit de oplossing. Goed dat je het nu al een week hebt volgehouden’. Ze heeft me echt gemotiveerd aan de telefoon.”

Ervaring van beller aan de Stoplijn
Iedere roker stopt op zijn eigen manier

Gemiddeld zijn er zo’n 55.000 mensen die Ikstopnu.nl per maand bezoeken. Mirthe van Liere, online strateeg Ikstopnu: “Wij blijven kijken naar hoe we mensen zo goed mogelijk kunnen ondersteunen in hun stopproces. We steken veel energie in vindbaarheid en blijven de website vullen met informatie waar het publiek naar zoekt op internet. Ook lanceerden we in 2019 Facebook-groepen. Naast dat stoppers hier ondersteuning aan elkaar geven, geven wij ook informatie op maat. Bijvoorbeeld als er binnen de groep gesproken wordt over een stopondersteuning waarvan al is onderzocht dat het niet werkt. Eind 2020 introduceerden we ook de Stopmail: een reeks e-mails en motiverende sms’jes, waarbij we mensen tot een jaar na hun stopdatum ondersteunen.”

“Ze dachten goed mee, stopten me vol met tips. Raadden coaching aan, telefonische coaching. Ik ben nu net gestopt. De basisverzekering vergoedt het voor 100% zeiden ze. Ik heb gisteren mijn eerste gesprek gehad, dat was heel goed.”

Ervaring van beller aan de Stoplijn
Aan de slag met jongvolwassenen

De komende jaren gaat Ikstopnu zich nog specifieker op doelgroepen richten. Zo zijn er relatief veel jongvolwassenen (18-25 jaar) die roken. Projectleider Claire de Neree: “We merken dat jongvolwassenen behoefte hebben aan specifieke informatie die voor hen wél interessant is. Uit een doelgroeponderzoek onder 1000 jongvolwassen rokers kwam naar voren dat zij andere wensen en behoeftes hebben als het gaat om stoppen met roken dan oudere volwassenen die roken. Zo willen zij bijvoorbeeld liever geen hulp van buitenaf, maar vooral zelf aan de slag. Op dit moment zijn wij materialen, zoals een app en aparte informatie op Ikstopnu.nl, aan het ontwikkelen om deze doelgroep op maat te bedienen.”  

Redenen om te bellen

In opdracht van het Trimbos-instituut is er een kwalitatief onderzoek gedaan naar de bellers van de Stoplijn. Ongeveer driekwart van de respondenten belt de Stoplijn omdat men (weer) van plan is te stoppen met roken en daar graag hulp of ondersteuning bij wil. Een kwart van de respondenten is al gestopt en heeft vragen over stopmethode of behoefte aan een luisterend oor. Men is overwegend (zeer) positief over het gesprek dat met de Stoplijn en waardeert de aangename, vriendelijke en niet-veroordelende houding.

“Fijn gesprek: op een rustig manier te woord gestaan. Ik had wat schaamte. Ze zei tegen me dat ik me niet hoef te schamen want het is een gevecht. Ga weer naar uw huisarts want die zit daarvoor. Ze heeft me inspiratie gegeven om door te pakken.”  

Ervaring van beller aan de Stoplijn
Stoppen met roken: dat geeft lucht

Om te vieren dat Ikstopnu 5 jaar bestaat, roepen ze Nederlanders op om hun succesverhaal over het stoppen met roken te delen op 5jaar.ikstopnu.nl. Als je je verhaal instuurt, maak je kans op een eigen boom in het bos. In november plant Ikstopnu namelijk bomen ter ere van dit jubileum. De boom is een eerbetoon aan het succesvol stoppen met roken en zet hiermee de stopper in het zonnetje. 

Bron: Trimbos-instituut